Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

APK voor je psyche

Als je elke dag moet leven
met extreme angsten

psycholoog

Jeffrey Wijnberg

I

In deze rubriek behandelt VROUW-psycholoog Jeffrey Wijnberg wekelijks een onderwerp. Deze week: obsessief compulsieve stoornis (OCD).

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: dit is qua behandeling één van de moeilijkste stoornissen die er is. Ik zal later uitleggen waarom. Een obsessief compulsief stoornis (Obsessive Compulsive Disorder/OCD) wordt tegenwoordig door psychiaters ingedeeld als bij angststoornis. De basis van deze aandoening ligt in een extreme angstbeleving.

Obsessie en angst

OCD bestaat uit twee componenten: obsessie en angst. Angst voor bijvoorbeeld besmetting met bacteriën. Maar ook angst dat je een ander wat aandoet, zoals vrouwen die net zijn bevallen die bang zijn dat als ze in de buurt komen van het messenblok, ze hun kind iets aandoen. Natuurlijk doen ze dit niet, maar het kán een enorme angst vormen. 

De compulsieve kant is een dwangritueel. Dit kan van alles zijn: je moet voor je gaat eten drie keer op de tafel tikken met elke vinger, de deur vijf keer achter elkaar open doen, je handen elke vijf minuten wassen, enzovoort.

OCD-patiënten ontwikkelen vaak de meest complexe rituelen. Zoiets als: ze moeten alle rode sokken in de gele mand leggen, daarna drie slokjes sinaasappelsap nemen en de warme kraan twee keer open en dicht doen. Dit kost natuurlijk erg veel tijd. 

Grote opluchting

Iedereen heeft zo z’n ritueeltjes en angsten: dit is heel menselijk. Maar als je leven erdoor wordt beheerst, zou je kunnen spreken van OCD. Je wordt geleefd door je obesssies en dwangrituelen. Zo sterk zelfs, dat het je werk verstoort. Bijvoorbeeld dat je op weg bent naar een klant met de auto en je ineens bedenkt dat je misschien iemand hebt aangereden op een bepaald kruispunt.

Dit zou een typische OCD-gedachte kunnen zijn. Alleen blijft het niet bij de gedachte, diegene moet dan helemaal terugrijden naar dat kruispunt om te kijken. Want misschien is er toch iets gebeurd. De dag erna zal diegene de krant uitpluizen, om te kijken of er geen nare berichten staan. Als alles oké blijkt te zijn, is de opluchting erg groot. En nu komt het: het is juist deze opluchting die 'verslavend' werkt. Dit is de reden dat mensen de dwanghandelingen verrichten. 

Hersenafwijking

Iemand met OCD kan allerlei angsten oproepen met gedachten. En beelden die erbij komen, hebben vaak waanachtige kwaliteiten; de werkelijkheid wordt uit het oog verloren. Mensen met een obsessief compulsieve stoornis wéten dat het nergens op slaat wat ze denken, maar de aandrang is onbeheersbaar. 

Een obsessief compulsieve stoornis wordt beschouwd als een 'egodystone stoornis'. Dit wil zeggen dat de gedachten en compulsies van diegene niet kloppen met het ideale zelfbeeld. Hierdoor zegt de persoon dus met alles dat gebeurt ‘dit gaat buiten mij om’. Er wordt vaak gedacht dat er mogelijk een soort hersenafwijking is die dit aanstuurt. Dit betekent dat mensen wél doorhebben dat er iets niet klopt, maar ze beleven het als iets buiten zichzelf om.

Als een gedraging daarentegen 'egosyntoon' is, zou iemand extreem veel schoonmaken en dit ook doorhebben. Maar hierdoor is de kans op zelfacceptatie groter, want iemand maakt zich dan meestal geen zorgen over z'n doen en laten.

Een voordeel

Er wordt tegenwoordig geëxperimenteerd met deep brain stimulation, omdat het lijkt alsof het één en ander wordt veroorzaakt door een soort kortsluiting in het brein. Ik probeer zelf in te zetten op acceptatie, omdat daar de meeste winst mee te behalen valt. Meer gedragsgeoriënteerde psychologen zullen zich concentreren op corrigerende en helpende gedachtes. Terwijl mijn idee is, dat je als je het accepteert, hier meer mee uit de voeten zou kunnen.

Er is wel een voordeel aan een obsessief compulsieve stoornis. Mensen die dit hebben, zijn vaak extreem precies. En er zijn een hoop banen waarbij dit van pas komt. Als jouw dwang zich erg focust op hygiëne, heb je - als je de ergste dwang in toom kunt houden - wél altijd een schoon huis.  Ook probeer ik mijn patiënten enigszins te laten relativeren, door wat andere dwanggedachtes te delen, die misschien nog wel veel erger zijn. Soms helpt dit.

Voor vriendinnen

Mensen die dit hebben, kennen veel schaamte. Soms houden ze dit jaren geheim. Dit is erg jammer, want het is voor héél veel mensen erg herkenbaar! Stimuleer je vriendin om er openlijk over te praten, dit maakt het lichter. Juist alles uit het zicht moeten doen, is extra vermoeiend.

Vertel het je vriendin eerlijk, als jij ook weleens angsten of dwanggedachtes hebt. Want bijna iedereen heeft die weleens. 

Tekst: Elien Andersen