vrouw in een dip / in de put
Hoe zit het nu echt met?

Hoe zit het nu echt met...
een psychose?

journaliste

Eline Doldersum

E

Een klein jaar geleden kreeg Myra (32) haar eerste psychose... en ze is niet de enige. Jaarlijkse krijgt in ons land 1 op de 10.000 mensen te maken met een psychose. Hoe ontstaat het en kunnen we het eigenlijk allemaal krijgen? Ik vroeg het psychiater Wiepke Cahn.

Mensen die in een psychose belanden zijn de grip op de realiteit kwijt. Ze zien waanbeelden, horen stemmen, zijn verward en kunnen vaak niet meer logisch nadenken. "Je kunt het een beetje vergelijken met een droom. Je hebt het gevoel dat je het op dat moment allemaal écht beleeft, terwijl dat niet zo is. Dat hebben mensen met een psychose ook, alleen zijn ze dan wakker en realiseren ze zich niet dat het niet echt is", legt Wiepke uit die werkt als psychiater bij het UMC in Utrecht. 

Oorzaken psychose

Op de vraag wat de oorzaak is van een psychose kan Wiepke geen eenduidig antwoord geven. "Er zijn meerdere factoren die een rol spelen bij het ontstaan van een psychose. Zo speelt erfelijkheid een belangrijke rol, maar kunnen ook stress, drugs, alcohol, medicatie, lichamelijke aandoeningen of psychische aandoeningen ervoor zorgen dat iemand in een psychose belandt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een bipolaire stoornis, een manische depressie of schizofrenie."

Ondanks de invloed van die verschillende factoren kan iedereen in een psychose belanden. "Eigenlijk is een psychose precies hetzelfde als iedere andere ziekte. Iedereen kan het krijgen. Alleen zie je wel dat de een kwetsbaarder is dan de ander. Dat heeft dan vooral te maken met bovenstaande factoren. Tussen mannen en vrouwen is nauwelijks verschil, alleen zie je wel dat een psychose zich over het algemeen vaker openbaart bij jongvolwassenen en vrouwen in de overgang."

Soort knap in je hoofd

"Dat heeft in de eerste plaats te maken met hormonen en met het feit dat het brein van een jongvolwassene een enorme ontwikkeling doormaakt", vervolgt  Wiepke. "Jongeren maken in een relatief korte periode enorme veranderingen door. Ze gaan door de puberteit en transformeren van een jongvolwassene naar een adolescent die verantwoordelijk is voor zijn eigen leven. Dit kan soms té veel zijn waardoor jongeren het doelwit worden van een psychose."

Voordat een psychose zich openbaart, zijn er volgens haar vaak al wel voortekenen zichtbaar. "Bij de een zijn de signalen duidelijker dan bij de ander, maar voordat iemand in een psychose belandt, zie je vaak dat ze in hun schulp kruipen, zich sociaal isoleren, een verwarde indruk maken, achterdochtig worden en slecht slapen. Al kan een psychose bij sommige mensen ook heel plotseling ontstaan zonder voortekenen. Als een soort knap in je hoofd."

Iets goed mis

Al gaat er volgens Wiepke vaak wel iets vooraf aan een psychose. "Mensen die psychotisch zijn of voortekenen vertonen, hebben vaak zelf niet eens door dat ze ziek zijn. In tegenstelling tot vrienden of familie, die vaak al snel in de gaten hebben dat er iets goed mis is. Als familie is het dan ook verstandig om een gesprek aan te knopen en iemand te stimuleren om naar de huisarts te gaan, zodat snel de juiste hulp geboden kan worden."

Met de juiste medicijnen en hulp van een psychiater is een psychose goed te behandelen. "Het gros van de mensen reageert hier goed op en 'geneest' van een psychose. Bij een kleine minderheid, die er psychisch vaak wat ernstiger aan toe is, zie je dat ze op een later moment in hun leven opnieuw terugvallen in een psychose. Al proberen we dit zoveel mogelijk te voorkomen door patiënten alert te maken op de voortekenen zodat ze een psychose sneller herkennen."