Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

Vrouwen rusten op bed
Jeffrey Wijnberg

'Het zou veel geld schelen
als er rustklinieken kwamen'

psycholoog

Jeffrey Wijnberg

I

In de afgelopen veertig jaar is veel veranderd in de geestelijke gezondheidszorg. Werd je vroeger nog voor gek verklaard als je een afspraak maakte met een psychiater, tegenwoordig is dat gemeengoed.  Dat op zichzelf is een positieve ontwikkeling omdat daarmee wordt onderkend dat het psychisch welzijn even belangrijk is als het lichamelijke.

Ook is in de afgelopen jaren veel meer openheid ontstaan over allerlei psychische aandoeningen en de behandelingen daarvan. Op dit moment is er zelfs een landelijke campagne (Hey het is oké, maak depressie bespreekbaar, red.) die vooral jongeren aanmoedigt om te praten als zij kampen met depressieve klachten; een poging om de schaamte voor een dergelijke psychische aandoening weg te nemen.

De positieve kant

Opvallend is ook hoe het psychologische taalgebruik vanzelfsprekend is geworden. Termen als 'borderline', 'burn-out' en 'autistisch' kent iedereen; en in een willekeurig gesprek is het niet ongewoon dat uitspraken worden gedaan als 'Pas op dat je niet overprikkeld raakt, anders ben je zo overspannen' of 'Stel je nu eens wat assertiever op, dan hoef je niet al je boosheid in te slikken.' 

Heel erg positief is ook hoe veel vrijer jonge mensen zijn geworden in de dagelijkse omgang; en naast het goed presteren op school ook bewust een ontwikkeling doormaken naar emotionele intelligentie. Dit alles is de positieve kant van de psychologisering van de samenleving.

Van alles mis

Tegelijkertijd is er toch van alles mis in de geestelijke gezondheidszorg zelf. Teveel mensen krijgen een behandeling die niet werkt. Teveel patiënten staan op een wachtlijst, terwijl dat helemaal niet zou hoeven. Teveel mensen krijgen een behandeling terwijl zij, goed beschouwd, therapieongeschikt zijn. 

Teveel geld wordt besteed aan onnodige administratieve handelingen. En de behandelaars zelf moeten tegenwoordig zoveel regelgeving in acht nemen dat zij niet eens meer echt de tijd hebben om goede patiëntenzorg te leveren. En als laatste: de therapiegekte is in Nederland zo doorgeslagen dat de meest simpele oplossingen voor veel voorkomende psychische aandoeningen volledig uit beeld zijn geraakt.

Rust, reinheid en regelmaat

Om met dit laatste te beginnen: wie aan een depressie lijdt of een aanverwante ziekte zoals overspannenheid of burn-out, krijgt meestal eerst medicatie. Verder dan dat gaat het niet of het moet een opname zijn op een psychiatrische afdeling gespecialiseerd in depressie.

Daar wordt de depressieve patiënt ondergedompeld in allerlei therapievormen (groepstherapie, creatieve therapie, activiteitentherapie) met als doel om hem zo snel mogelijk weer te laten re-integreren in de maatschappij. In therapieland is het mode om te 'activeren', en dat terwijl een depressieve patiënt het meest gebaat is bij rust, reinheid en regelmaat. 

Rustklinieken

Het zou de samenleving veel geld schelen als er rustklinieken werden gebouwd, met als enig doel om de geestelijk uitgeputte patiënt te laten herstellen. Een activerende behandeling is weggegooid geld. Het voordeel van een rustkliniek is dat het geen psychiatrisch luchtje heeft en de patiënt toch afschermt van zijn normale, dagelijkse verplichtingen.

Over therapeutische behandelingen gesproken: het werkt alleen als 1) de patiënt onderkent dat hij een probleem heeft, 2) de patiënt gemotiveerd is om te veranderen, 3) de patiënt ook echt psychisch lijdt en 4) de patiënt goed kan formuleren hoe hij/zij denkt het probleem op te lossen. 

Therapie(on)geschiktheid

Als één of meerdere van deze kenmerken ontbreekt, dan blijkt in de praktijk dat elke vorm van therapie totaal zinloos is. Zo is, voor weinig geld, gemakkelijk te bepalen wie therapie(on)geschikt is.

De selectie van therapie(on)geschiktheid zal het wachtlijstprobleem ook meteen oplossen, aangezien meer dan de helft van alle psychische problemen alleen al door de tijd vanzelf oplossen.

Formele psychiatrische diagnose

Voorts is een zeer ingewikkeld systeem op poten gezet om mensen te voorzien van een formele psychiatrische diagnose. Alleen de mensen met een diagnose krijgen hun behandeling vergoed door de zorgverzekeraar. Dit systeem is zeer fraudegevoelig gebleken. 

Zonder moeite geven huisartsen hun patiënten een label van depressie, angststoornis of persoonlijkheidsstoornis, zonder dat hier enige sprake van is; alleen om te voorkomen dat de patiënt op kosten wordt gejaagd.

Tien sessies

Als er geld bespaard moet worden dan kan dat heel simpel: per patiënt niet meer vergoeden dan tien sessies, ongeacht de diagnose. Feit is namelijk: als een behandeling al niet in tien sessies aanslaat, dan zal succes uitblijven.

De moderne hulpverlener is dagelijks bezig om te voldoen aan de kwaliteitsstandaarden middels het meten van het succes van zijn behandelingen, het rapporteren van wachttijden en het doen van deugdelijke verslaglegging. 

Dit neemt zoveel tijd in beslag dat dit ten koste gaat van de aandacht voor de patiënt. De geestelijke gezondheidszorg in Nederland is ziek. Hoog tijd voor maatregelen die ervoor zorgen dat elke patiënt de behandeling krijgt die hij/zij verdient!

Jeffrey Wijnberg is al meer dan 20 jaar verbonden aan de Telegraaf als huispsycholoog en columnist. Hij is meer dan veertig jaar werkzaam als gz-psycholoog en psychotherapeut in zijn praktijk in Groningen.  Ook heeft hij gewerkt als medisch psycholoog in het St. Jansdal Ziekenhuis in Harderwijk en als therapeut op de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis in Meppel.