Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

Afwijzen
Foto: Hollandse Hoogte
Jeffrey Wijnberg

Hoe voortdurende afkeuring
kan leiden tot een depressie

psycholoog

Jeffrey Wijnberg

Z

Zo groot als de menselijke behoefte is aan erkenning, zo diep is de krenking wanneer sprake is van afkeuring. Vooral wanneer de afkeuring komt van een dierbare, is de emotionele pijn nog heel lang voelbaar. Dit hartzeer kan zo indringend zijn, dat de mens iets moet verzinnen om het leed nog een beetje te kunnen verzachten.

Een bekende mentale truc heet in het psychologische jargon 'rationalisatie': een argumentatie wordt bedacht om de afkeuring te neutraliseren. Zoals bijvoorbeeld: "Kees heeft het niet zo naar zijn zin op zijn werk en die frustratie moet hij op de één of andere manier kwijt." Of: "Irene is altijd in een slechte stemming als zij wat minder heeft geslapen en dat begrijp ik wel."

Zorgzaamheid

De kern van deze redenatie is: het ligt niet aan mij dat ik word afgekeurd, maar aan de vervelende omstandigheden van de ander. Ingewikkeld genoeg is het feit dat de rationalisatie een kern van waarheid kan bevatten, maar meestal is het gewoon een handige manier om de persoonlijke aanval af te slaan.

Een ander afweermechanisme, zoals de beroemde psycholoog Sigmund Freud (1856-1939) het noemde, is die van 'de overdekking door het tegendeel'; de emotionele pijn van afkeuring wordt omgezet in extra zorgzaamheid voor de kwetser met begeleidende gedachten als: "Nu het niet zo goed gaat met Kees, kan hij juist een extra lekkere maaltijd gebruiken." Op deze manier kunnen haatgevoelens jegens de ander handig worden verdrongen.

Afreageren

Nog een andere manier om de pijn van afkeuring te verzachten, is door de emotionele pijn af te reageren op iets/ iemand anders. Zo kan de hond een schop gegeven worden zonder dat het dier daar aanleiding toe geeft, of krijgen aanwezige kinderen de volle laag zonder dat zij zich van enig kwaad bewust zijn. Op die manier verdwijnt de echte bron van het kwaad uit zicht door het vizier te richten op andere 'kwaadwillenden'.

Humor doet het ook altijd heel goed als middel om de pijn van afkeuring af te wentelen. Gewoon met overgave beginnen te lachen en dan zeggen: "Het is echt heel grappig als mensen zo wild om zich heen gaan slaan."

Pure ontkenning

Pure ontkenning is misschien wel de meest gebruikte vorm van afweer als het gaat om emotionele pijn en wordt vooral door mannen ingezet: "Ik vind het helemaal geen probleem als Irene van zich afslaat; iedereen moet zich op zijn eigen manier kunnen uiten."

Wie vol overtuiging blijft geloven in het probleemloos samenzijn, zal ook daadwerkelijk minder last hebben van afkeuring. Het verzachten van de afkeuringspijn kan nog zo effectief zijn, de mens heeft altijd nog zoiets als een emotioneel geheugen. En als de afkeuring maar lang genoeg aanhoudt, dan knapt er iets van binnen.

De bescherming van psychische afweer is dan eindelijk doorbroken en een golf van emotionele vermoeidheid overspoelt het, anders zo evenwichtige, gemoed. Dat is het begin van een depressie.