Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

Lekker slapen

Oost west...
Zo slaap je overal het best!

journalist

Elien Andersen

V

Vrouwen en nachtrust: vaak een lastig verhaal. Hormonen hebben veel invloed op onze slaapkwaliteit en dat verklaart waarom die gedurende ons leven nogal kan wisselen. In dit slaapdossier behandelen we, samen met onze slaapexpert Dr. Winni Hofman van Somnio, wekelijks een ander aspect van het wonderlijke fenomeen slaap. Deze week: jetlag.

"Als je een jetlag hebt, betekent dit eigenlijk dat jouw eigen interne ritmes, die netjes gegenereerd worden door je biologische klok in hersens, niet meer kloppen met de omgeving", legt Dr. Winni Hofman uit. 

Ritmes kloppen niet

"Laten we New York als voorbeeld nemen. Daar is het zes uur vroeger: dus als je daar aankomt, dan staat je biologische klok nog op zes uur later dan het daadwerkelijk is. Dit betekent dat je fysiologische en psychologische processen niet kloppen met de tijd van je locatie. Hoe dit werkt, zal ik uitleggen."

"Je hebt verschillende ritmes die met je slaap te maken hebben. De eerste is je slaapwaak-ritme. Dit moet je zo snel mogelijk aanpassen aan de nieuwe tijd in New York. Dit kun je doen door op tijd op te staan. Maar je hebt ook een temperatuurritme. En dat is een ander verhaal."

Temperatuur op zijn laagst

"Als je temperatuur zakt, krijg je slaap. Je lichaamstemperatuur scheelt 's avonds soms wel een graad met 's ochtends. Tegen een uur of drie/vier 's nachts is je temperatuur op zijn laagst. Op een gegeven moment stijgt dit weer en voel je je wakker. Het duurt soms wel een week voordat je temperatuurritme is aangepast. En dat merk je."

"Als je overdag actief moet zijn, maar je hebt een lage lichaamstemperatuur omdat je eigenlijk hoort te slapen, zul je het ineens erg koud hebben. "Je bent trager, je moet meer moeite doen om alert te zijn. Je bent suffer en kunt niet in slaap vallen. De omgevingsfactoren - zoals nacht of juist klaarlichte dag - kloppen totaal niet met jouw interne tijd."

"Als je in New York bent, is het hier al middernacht als daar pas de avond begint. Dit betekent dat je eigenlijk wil slapen, maar nog aan je avondeten moet beginnen. En 's ochtends om een uur of vier lokale tijd ben je klaarwakker en ready to go, maar is het daar nog 's nachts. Normaal gesproken (zonder jetlag) zijn alle fysiologische en psychische processen afgestemd op je biologische klok, die weer is ingesteld op 24 uur. Met een jetlag is dit systeem dus even in de war."

Naar het westen

In mijn omgeving lijkt de verdeeldheid groot. De één slaapt fantastisch in het westen (daar is 'ie weer: zoals in New York) en een ander snurkt het lekkerst in het oosten, zoals Japan. Maar is dit een feit, of een fabeltje? Winni vertelt hoe dit zit.

"Onze biologische klok past zich makkelijker aan op een tijdszone waar het vroeger is (het westen), dan waar het later is (het oosten). Het ritme van deze klok is zoals hierboven beschreven, ongeveer 24 uur - maar niet exact. Voor de één is dit 24,3 uur en voor de ander 24,1 uur. Dit betekent dat we onze klok als het ware makkelijker kunnen verlengen dan verkorten. Ga je naar het westen, dan duurt de dag iets langer. En dat is dus makkelijker."

Kwestie van geluk

Met een jetlag kun je de één opvegen, terwijl de ander in een paasbest humeur ten tonele verschijnt. Hoe kan dit? "Dit is geluk", ontmoedigt Winni ondergetekende die immer slecht slaapt op reis. "De één heeft een biologische klok die zich makkelijker aanpast dan die van de ander. Maar je hebt ook mensen die overal makkelijk in slaap vallen, en pechvogels die hier veel meer moeite mee hebben."

Dit geluk houdt echter wel een keer op, want je biologische klok veroudert. "Als je boven de dertig bent, is je klok al verouderd. Dit betekent dat je je minder makkelijk aanpast. Ben je ouder dan vijftig? Dan heb je aanzienlijk meer moeite om je aan te passen dan iemand van twintig of dertig."

Aanpassen

"Er is één voordeel", stelt Winni. "Je kunt je voordat je een andere tijdszone in gaat, al aanpassen. Ga bijvoorbeeld eerder of juist later naar bed. Drink veel water en eet lichte maaltijden. Ook kun je je horloge vast op de tijd zetten, van het land waar je naartoe gaat. Dit is puur psychisch, maar helpt wel."

Ik weet in ieder geval wat me te doen staat: zoveel mogelijk reizen, nu mijn biologische klok nog zo heerlijk jong en flexibel is...