Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

Verhalen achter het nieuws

Gerda presenteert boek voor zoon die omkwam in MH17:
'Hij zou vandaag 32 zijn geworden'

columnist

Patrick van Rhijn

G

Gerda van der Waal verloor op 17 juli 2014 haar zoon Laurens en schoondochter Karlijn bij de vliegramp met de MH17 boven de Oekraïne. Lang lukte het haar niet om haar verhaal te vertellen, daarvoor zat de pijn te diep, maar vandaag, op de dag dat Laurens 32 jaar geworden zou zijn, komt er een inspirerend boek uit in zijn nagedachtenis. Een boek dat velen kan inspireren en daar put ze kracht uit.

‘Ik stond in de keuken die dag van de 17de juli 2014,’ zegt Gerda van der Waal (68), moeder van Laurens. ‘Er stond al de hele dag geen tv aan. Ik wist van niks. Plots kwam onze andere zoon Marnix binnenstormen die op de autoradio het nieuws had gehoord. ‘Wat is het vluchtnummer van Laurens en Karlijn?!’ riep hij. ‘Vlug deden we de tv aan en zo zagen we die eerste beelden uit de Oekraïne. Al snel zeiden ze dat er geen overlevenden waren. Mijn wereld stortte in.’

Laurens en Karlijn maakten nog een laatste foto voor ze aan boord gingen van de MH17

Gerda, Laurens’ vader Wim en ik zitten in een restaurantje vlakbij begraafplaats Zorgvlied waar Laurens en zijn vriendin Karlijn, de grote liefde van zijn leven, samen hun laatste rustplaats kregen. Aan de andere kant van de Amstel ligt roeivereniging Skøll, de plek waar de twee elkaar ontmoetten en waar hun liefde opbloeide. De zon schijnt af en toe door de wolken. Het is zaterdagochtend. Een enkel bootje vaart op het water. Het restaurant is zo goed als leeg.

Laurens' ouders voor roeivereniging Skøll waar Laurens en Karlijn elkaar leerden kennen

Bevlogen leraar

Vandaag zou hij 32 jaar oud geworden zijn: MH17 inzittende Laurens van der Graaff, een bevlogen leraar Nederlands aan het Geert Groote College in Amsterdam, die niets liever deed dan zijn leerlingen op eigen wijze inspireren met teksten. Want bevlogen teksten, zo was zijn overtuiging, die maken een mooiere wereld.

Het is die positieve kijk op het leven door haar zoon, die nu ook Gerda en Wim weer inspireert. En hen niet alleen. Het afgelopen jaar werd er door collega’s en vriendinnen van Laurens een programma met workshops voor scholen ontwikkeld dat ervoor moet zorgen dat jongeren in de geest van Laurens leert zien hoe leuk en inspirerend het is om mooie verhalen te lezen en te schrijven. Mede door de workshops en de teksten van de leerlingen heeft ook Gerda weer leren kijken naar dat positieve dat zo typerend was voor Laurens. Maar lang zag het daar niet naar uit.

Weggeslagen bodem

‘We werden geleefd in de tijd na de ramp,’ vertelt Gerda die altijd als basisschooljuf heeft gewerkt. ‘We gingen overal heen, naar alle bijeenkomsten. Alleen niet naar de aankomst van de kisten op vliegveld Eindhoven. Dat was me te druk en te heftig. Maar ik was lamgeslagen. Heel veel zaken kon ik niet meer. Koken, auto rijden. Het ging niet meer. Mijn bodem was weggeslagen. Dan lag ik in bed en dan dacht ik alleen Laat mij maar niet meer wakker worden.

De pijn, de angst, mijn aangetaste gevoel van veiligheid. Ik was mezelf kwijt en kon alleen maar huilen van radeloosheid. Kijk, als je kind omkomt bij een auto-ongeluk is dat niet minder afschuwelijk, maar dan ebt na een dag of twee de media-aandacht wel weg. Nu niet.

Plots waren we onderdeel geworden van een ramp van nationale omvang. De media, de politiek. Iedere dag las of hoorde je wel iets. Op straat. Het was overal. Dat hielp niet. Mensen zagen ons opeens alleen nog als de nabestaanden van Laurens. Ik wilde mijn bed niet meer uit. De dagen waren niet om door te komen. Keer op keer gingen die beelden door mijn hoofd van hoe dat gegaan moest zijn. Nu is dat gelukkig minder, maar ik zat er compleet doorheen.’

Geld inzamelen

Toch was het juist in die tijd dat een eerste stap werd gemaakt naar - enige - verwerking. Tijdens een herdenkingsdienst voor Laurens en Karlijn werd er door vrienden geld ingezameld. Geld om iets blijvends en goeds te doen voor anderen. Iets in de liefdevolle geest van de twee.

Bij Karlijn was meteen duidelijk waar het voor haar ingezamelde geld naartoe moest: naar onderzoek dat mogelijk Alzheimer zou kunnen genezen. Als studente was ze daar tot aan haar dood druk mee bezig geweest.

Bij Laurens moest er langer worden nagedacht. Via vriendinnen en collega’s werd uiteindelijk een plan bedacht om leerlingen in het hele land te raken met de bezieling voor lezen en mooie verhalen zoals Laurens die ook had. En Gerda en Wim, die allebei jarenlang voor de klas stonden dachten mee. Kort door de bocht: van lezen ontwikkel je inlevingsvermogen. En mensen die zich kunnen inleven in anderen maken minder snel ruzie.

Laurens gaf les op zijn eigen manier. Hij pakte net zo lief een songtekst van de Jeugd Van Tegenwoordig omdat dat jongeren meer aansprak. Als zijn lessen maar leuk waren en de klassen erdoor geraakt werden.

Al snel werden er workshops georganiseerd, kwamen er echte schrijvers voor de groep te staan en kregen leerlingen van verschillende scholen de kans om zelf hun verhalen te vangen op papier.

‘Dat was ontroerend om te zien,’ kijkt Gerda terug. ‘De bezieling bij de leerlingen en iedereen die meewerkte. Het was alsof ik Laurens weer een beetje kon voelen. Door die workshops ging toch zijn liefde voor mooie teksten door.’

Foto: eigen beeld
Foto: eigen beeld

Wolken en andere voetstappen

En nu wordt vanmiddag, op de dag dat Laurens 32 geworden zou zijn geworden, op zijn school een boek van al die teksten van die leerlingen gepresenteerd. Het heet Wolken en andere voetstappen. Dat komt van een uitspraak die Laurens ooit deed toen hij drie was.

Gerda straalt als ze eraan terugdenkt: ‘Kijk, mama,’ zei hij, ‘de wolken zijn de voetstappen van God en de lucht is het zand.’ Dat vond ik verrassend voor zo’n klein mannetje.’ 

Terwijl we zitten te praten komt er uit het niets een enorme groep blije mensen het restaurant in. Ze dragen glitterhoedjes en instrumenten en ze gaan vandaag duidelijk een feestje bouwen. Het is een bont gezelschap dat zomaar bij zo’n heftig gesprek verschijnt.

Gerda lacht erom. ‘Dit soort dingen gebeurt ons dus steeds. Laurens was ook een grappenmaker. Kijk, zeggen we dan tegen elkaar, dat doet Laurens.’ Even houdt ze in en kijkt naar de groep, een stuk verderop inmiddels. ‘Weet je, je hebt het maar te aanvaarden. We hebben niks te kiezen, maar we moeten ermee dealen.’ Uit het niets begint de groep luid te applaudisseren en te joelen. Perfect getimed. Gerda en Wim genieten ervan en lachen breeduit. 

Zo intens

Gerda: ‘In januari zat ik nog echt op de bodem, maar toen kwam toch opeens de omslag. Op een nacht had ik een prachtige droom. Ik zat thuis en opeens kwamen Laurens en Karlijn op bezoek. Ze kwamen met hun bootje en ze waren op toernee door Nederland, zeiden ze. Ik liep door de kamer en voelde sterk dat ik ze moest zeggen wat er gebeurd was. Maar ze waren zo blij en gelukkig dat het me niet lukte om het te zeggen. Op een gegeven moment pakte Laurens me vast. Zo intens. Ik voelde die sterke warme armen van hem om me heen. We hebben zo wel vijf minuten gestaan.

Het voelde alsof hij duidelijk wilde maken: Je hoeft me niks te zeggen, mama. Met ons is het goed. Waar zijn jullie zo verdrietig over? Ondanks dat het een droom was, voelde ik me een stuk rustiger daarna. Dat was een gebeurtenis. Daarnaast was ik een weekje op retraite in Limburg. Ik deed een opdracht over loslaten. Wat zou jij willen loslaten? was de vraag. Ik kon in die tijd niet langs Schiphol rijden zonder boos te worden. Meden allerlei plaatsen waar ik gelukkige mensen tegen kon komen en als ik een vliegtuig in de lucht zag, en dat gebeurt nogal eens als je in Noord-Holland woont, werd ik kwaad. Waarom haalt die wel zijn eindbestemming? dacht ik dan.

Maar ik zat daar ergens en de hele week was er geen vliegtuig over gekomen en ik schreef op: ik zou graag willen dat die vliegtuigen eens bij me wegbleven. En precies op dat moment komt er een vliegtuig over, echt waar, en hoor ik luid en duidelijk de stem van Laurens die zegt:  ‘Mama, niet alle vliegtuigen worden uit de lucht geschoten.’ Dat was wel schrikken, en eigenlijk wil ik dat liever niet zo zeggen in dit interview, want  achter in mijn hoofd denk ik dat mensen me dan voor gek verklaren... Maar misschien is dat wel waar het echte loslaten zit.’

Uitgeverij Nieuwe Druk

School

Ze neemt een slokje van haar koffie. ‘Op een dag, als het weer veilig genoeg is, wil ik nog weleens naar dat veld toe waar het vliegtuig neerkwam. Spreken met de mensen daar. Wat konden die eraan doen tenslotte? Die hebben het ook allemaal maar mee moeten maken. Er is een vrouw bij wie er iemand door het dak naar binnen kwam, die heeft 24 uur met diegene in haar keuken gezeten, en dat terwijl ze door de oorlog zelf ook een kind was kwijtgeraakt. Zo iemand wil ik wel graag spreken en even vasthouden.’

De groep blije mensen is net zo snel vertrokken als ze opdook. Het is tijd om te gaan. Gerda en Wim kijken uit naar de presentatie van Wolken.

‘Laurens is 32 jaar geleden geboren en het boek wordt vandaag geboren. Dat er maar heel veel goeds uit mag komen. We gaan zo voor de presentatie nog even naar het graf van Laurens en Karlijn, dat was nog een heel gedoe om met z’n allen voor elkaar te krijgen, twee verschillende families die samen tot iets moeten komen dat voor iedereen goed voelt. Maar dat is uiteindelijk gelukt. Al moet ik zeggen dat hij voor ons gevoel niet op de begraafplaats ligt hoor. Hij is op de school.’

En, wat vind jij? Laat je horen!