Dit veld is verplicht

Dit veld is verplicht

Nee bedankt

Verhalen achter het nieuws

‘Dat is een moffenhoer, daar
moet je niet mee omgaan’

Meike Blommaert

A

Als je als vrouw omging met een Duitse soldaat werd je in 1945 na de Bevrijding in het openbaar gekortwiekt. Maar waarom precies? Historicus en journalist Rianne Oosterom (26) schreef het onlangs gepubliceerde boek ‘Moffenmeiden’ om antwoord op deze vraag te krijgen.

Je bent van ver na de oorlog. Waar komt deze fascinatie voor het onderwerp vandaan?
Rianne:"Ik heb in Utrecht geschiedenis gestudeerd en zocht inspiratie voor mijn afstudeeronderwerp. In een kringloopwinkel aan de Oudegracht stuitte ik op een boek over liefde in oorlogstijd, hierin las ik ook het verhaal van een vrouw die een relatie had gehad met een Duitse soldaat en niet terug durfde naar haar geboortedorp omdat ze bang was om kaal geschoren te worden.

Toen moest ik ook denken aan de film Zwartboek waarin ook zo’n scène te zien is waarin een vrouw wordt kaalgeschoren. Het onderwerp intrigeerde mij en was maar één boek over geschreven. Als je ook de beelden ziet van het kaalscheren dan zie je dat het openlijk gebeurde in een sfeer van vreugde: Nederland was net bevrijd. Ik vond het bevreemdend dat deze vreugde ook een ander gezicht had: er werd afgerekend met soldatenliefjes." 

Maar toen besloot je na je afstudeerscriptie ook nog een boek te schrijven.. 
"Het onderwerp liet mij na mijn scriptie niet meer los. Het is zo’n onderbelicht deel van de geschiedenis dat ik uiteindelijk besloot een boek te schrijven."

Hoe heb je gezocht naar mensen die hiermee te maken hebben gehad? 
"In de regionale krant van Utrecht heb ik toen een oproep geplaatst voor ooggetuigen van het kaalscheren. Het was erg moeilijk om vrouwen te vinden die toentertijd zijn kaalgeschoren omdat veel vrouwen nu of stokoud of overleden zijn. Bovendien is het geen onderwerp waar men graag over praat. Maar ik kreeg wel heel veel brieven van ooggetuigen en van kinderen van vrouwen die zijn kaalgeschoren. Ik kwam er zelfs door brieven achter dat het bij mij in de straat in Utrecht ook is gebeurd."

Bij de kazerne op de Croeselaan
Zie je al die meiden met de moffen staan

Als ik ze zie, dan schrijf ik ze op
Dan krijgen ze een kale kop
Een kale kop

Liedje, circa 1943

Waarom kaalscheren en niet een andere vorm van verminking?
"Deze vrouwen hadden in de ogen van de mensen een dubbele wandaad begaan: ze hadden het niet alleen met de vijand aangelegd, maar gedroegen zich voor de normen van die tijd ook onzedelijk. De omgang met een Duitser werd heel snel in het seksuele getrokken, zo van: ‘Die doet het met een Duitser.’ Het haar van een vrouw heeft iets seksueels, in de Bijbel wordt het ‘het sieraad van de vrouw’ genoemd. Door vrouwen kaal te scheren, ontneem je ze de schoonheid van de vrouw en straf je haar voor de vermeende seksuele wandaad. Vrouwen werden dus onaantrekkelijk gemaakt en tegelijkertijd werd de vrouw herkenbaar gemaakt als collaborateur. Mensen wisten dan: o, dat is een moffenhoer daar moet je niet mee omgaan."

Waren het vaak mannen die schoren? 
"Op foto’s staan inderdaad vaak mannen die scheren. Misschien zit er ook een stukje mannelijke jaloezie achter. Dat ‘hun' vrouwen met de Duitsers in zee gingen en niet met henzelf. Maar er deden ook vrouwen mee aan het knippen en het scheren. Zo heb ik een zoon van een vrouw gesproken die een volksgericht was begonnen tegen haar overbuurmeisje die een relatie had met een Duitser. Deze vrouw trommelde buurtgenoten om deze meid uit huis te halen en buiten op straat kaal te scheren en haar kleding stuk te trekken en haar sieraden te stelen."

Welk verhaal heeft op jou de meeste indruk gemaakt? 
"Wat mij het meest is bijgebleven, is het gesprek wat ik heb gehad met een vrouw die zelf is kaalgeschoren. Ik heb er heel lang naar moeten zoeken om iemand bereid te vinden om hierover te praten. Uiteindelijk ben ik via via bij een vrouw terechtgekomen en het was voor haar heel emotioneel om hier weer aan herinnerd te worden.

De zus van deze vrouw had een kind gekregen van een Duitse soldaat en dat kwamen buurtgenoten te weten. Vervolgens kwam een groep mensen bij hun huis op de deur bonzen. De vader van deze twee meiden probeerde de menigte weg te houden, maar dat mislukte. Toen is het meisje naar voren gestapt omdat haar zus nog op haar kraambed lag. Ze heeft zich opgeofferd, want ze wilde dat die groep mannen weg zou gaan. Vervolgens hebben ze haar dus ‘gepakt’ in plaats van haar zus. Waarschijnlijk hadden ze het niet door dat ze de verkeerde hadden. Toen ze dit aan mij vertelde, maakte het veel indruk op mij. Ik zie haar als held, maar ik zag ook hoe erg ze zich er nog voor schaamde."

Kun je het onderwerp nu afsluiten nu je boek is verschenen? 
"Mijn boek is net uit en ik krijg nu al zoveel berichten binnen. Het onderwerp laat mij niet meer los lijkt wel, haha. Maar het schrijven van dit boek naast mijn vaste baan was best pittig, dus ik moet er nog eens goed over nadenken.’

Rianne Oosterom

 

Jij op Vrouw

Heb jij ook een verhaal voor de redactie?

Klik dan hier